OA w Polsce
Ruch Open Access w Polsce dopiero się rozwija. Jesteśmy na samym początku bardzo długiej drogi, której największym wyzwaniem są zmiany w mentalności naukowców i wydawców.
W Polsce wydawanych jest ok. 1200 czasopism naukowych, z których ok. 42 % otrzymuje bezpośrednie dofinansowanie ze środków publicznych. Tylko ok. 20 tytułów publikuje artykuły wykorzystując jakąś formę otwartego dostępu, a zatem stopień otwartości polskich publikacji naukowych jest bardzo niski. Nie mamy również żadnych otwartych repozytoriów, w których autorzy mogliby umieszczać swoje teksty.
Bardziej zaawansowany jest proces budowania bibliotek cyfrowych. Obecnie działa w Polsce 20 bibliotek cyfrowych, które publikują dane bibiliograficzne w formacie OAI. Treści udostępniane przez biblioteki to w ogromnej większości materiały znajdujące się w domenie publicznej, do których prawa autorskie już wygasły.
Pojawiają się jednak inicjatywy promujące ideę Open Access. Dużo uwagi temu zagadniniu poświęca Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, które tworzy platformę cyfrową oraz wydaje elektroniczny biuletyn Elektroniczna BiBliotka (EBiB). W grudniu 2007 r. EBiB zorganizował konferencję “Open Access. Internet w Bibliotekach”.
Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego uruchomiło dwa projekty, które mają na celu udostępnianie treści w otwartym dostępie.
Domena Internetowych Repozytoriów Wiedzy (DiR) to naukowa biblioteka cyfrowa, która ma na celu ułatwienie i upowszechnienie dostępu do materiałów naukowych. Będą w niej gromadzone teksty, grafika oraz multimedia ze wszystkich dziedzin wiedzy. Co istotne, wszystkie materiały w DIR będą udostępniane zgodnie z ideą Open Access. W zasobach DIR znajdą się materiały archiwalne, starodruki, podręczniki, opracowania oraz czasopisma naukowe.
Projekt Otwórz Książkę, skierowany jest do naukowców, autorów książek, które nie będą już wzawiane i do których trudno jest dotrzeć. Książki będą skanowane i umieszczone, za zgodą autorów, na stronie internetowej projektu. Specjalne oprogramowanie umożliwi czytanie z ekranu i pobieranie plików.
Nadzieją na szybszy rozwój ruchu Open Access w Polsce mogą być zmiany w systemie finansowania czasopism i włączenie kosztów związanych z publikacjami do indywidualnych grantów badawczych. Bardzo istotne jest również zrównanie rangi publikacji elektronicznych i papierowych. Jest to szczególnie ważne w przypadku nauk humanistycznych, gdzie nie istnieje tradycja umieszczania preprintów w cyfrowych archiwach a publikacja w elektronicznym periodyku nie jest poważana.
